42 yaşında bir Michigand’lı olan David kendisine çok iyi bakıyordu. Düzenli olarak vitaminler alıyor, çok fazla abur cubur yemiyor ve yine düzenli olarak egzersiz yapıyordu. “Kendimi 20’li yaşlarımda olduğumdan daha iyi hissediyorum. Daha iyi besleniyorum ve enerji seviyem daha iyi durumda” dedi. Babası, annesi ve iki kız kardeşi tiroit yetmezliği tedavisi görüyordu. David’e sekiz yıl önce tiroit yetmezliği teşhisi konuldu ve düzenli olarak tiroit ilacı (Armour® thyroid) kullandı. 90’ın üzerindedir). “Buna inanamıyordum. Kendimi çok iyi hissederken iyot seviyem nasıl bu kadar düşük olabilirdi? Yıllardır vitaminler ve mineraller kullanıyordum” dedi. İyot/iyodür takviyesi (Iodoral®) almaya başladı ve hemen kendisini daha iyi hissetmeye başladı. “Enerji seviyem çarpıcı biçimde yükseldi. İyot almaya başlamadan önce kendimi iyi hissettiğimi düşünürdüm, fakat artık kendini iyi hissetmenin ne demek olduğunu gerçekten biliyorum. Daha İyot seviyeleri bir iyot/iyodür yükleme testi ile kontrol edilen David şok olmuştu. İyot seviyeleri %46.2’lik atılımın çok altında tespit edilmişti (normal atılım %iyi uyumaya başladım ve rüyalarım çok netleşti. Ayrıca zihnim de daha fazla açıldı. Bu harika bir duygu” diye haykırdı. Üç hafta iyot takviyesi aldıktan sonra, David’in iyot seviyeleri düzelerek %97’lük bir atılım değeri (normal seviyeler >%90 atılım) sergiledi.

David sizin yazarınızdır (yani ben). İyot almanın harika etkilerini bizzat yaşadıktan ve hastalarımın iyot kullanımı ile yaşadığı olumlu sonuçları duyduktan sonra, iyotun klinik kullanımını klinik kullanımlarını araştırmaya merak saldım.

David’in vakasına ilişkin Yeni 5. Baskı güncellemesi: Hala iyot alıyorum (artık günde 75 mg). Hala iyot kullandığım için kendimi iyi hissediyorum. Birkaç gün almadığımda ise enerji seviyemin düştüğünü hissediyorum. Önceden 126 mg/L gibi yüksek bir seviyede olan bromür seviyem ise artık 10mg/L seviyesinde. Bromürün bilinen herhangi bir tedavi edici etkisi yoktur. Ben sürekli toksik halojenürlere maruz kalmamızın bromür seviyelerinin yüksek kalmasına imkan verdiğini düşünüyorum. Bromür, iyot tarafından vücutta etkisiz hale getirilen toksik bir halojenürdür.

GİRİŞ

İyot eksikliği dünya genelinde olan bir problemdir. İyot bakımından yetersiz beslenme düzenleri kretenizm (hayattın çok erken bir döneminde meydana gelen oldukça şiddetli beyin hasarı), ruhsal bozukluklar, azalan zihinsel kapasite, guatr, ve kısırlık da dahil olmak üzere pek çok ciddi tıbbi durumla sonuçlanabilir. İyot eksikliği ayrıca kişiyi daha yüksek bir meme kanseri, prostat kanseri, endometriyal kanser ve yumurtalık kanseri riskine uygun hale getirir.1 İyot eksikliği ile ilişkili azalan bir çocukluk dönemi sağkalım oranı söz konusu. Çalışmalar, iyot eksikliği giderildiğinde yenidoğan ölüm oranının 50’ye kadar düşürülebileceğini gösterdi.  Ani bebek ölümü sendromu (ABÖS), çoklu skleroz ve diğer miyelin bozuklukları ve bunların yanı sıra ADHD, iyot eksikliğinden kaynaklanabilecek diğer hastalıklardandır.

Dünya Sağlık Örgütü, iyot eksikliğinin başlı başına dünyadaki en büyük önlenebilir zeka geriliği sebebi olduğunu kabul etti. İyot eksikliği 129 ülkede önemli bir toplum sağlığı problemi olarak tanımlandı. Dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri iyot eksikliği olan bölgelerde yaşıyor ve yine dünya nüfusunun %72’si bir iyot eksikliği rahatsızlığından etkileniyor.

tuz

İYOTLU TUZ

Bazıları tuzun iyotlanmasının (yani iyotlu tuzun) ABD’de iyot eksikliği rahatsızlıklarını ortadan kaldırdığını düşünebilir. Ancak veriler kanıyı desteklemiyor. Geçtiğimiz 40 yılda 1. Ulusal Beslenme ve Sağlık Araştırması çalışmaları (NHANES—1971-1974 yılları arasında tamamlandı) ve NHANES 2000, ABD’de iyot seviyelerinin %50 oranında düştüğünü gösterdi (Bir sonraki sayfada yer alan Şekil 2’ye bakın). Bu düşüş etnisite, bölge, ekonomik durum, nüfus yoğunluğu ve ırk dahil olmak üzere tüm demografik kategorilerde görüldü. Bu zaman aralığında, düşük iyot yoğunluklarına sahip kadınların oranında %690 artış oldu. Önceden değinildiği gibi, hamile kadınlardaki düşük iyot yoğunluklarının kretenizm, zeka geriliği, dikkat eksikliği bozukluğu ve çocuklardaki diğer sağlık sorunları risklerinde artışa yol açtığı görüldü. Bu konular 10. Bölümde daha detaylı olarak araştırılacaktır.

İYOTLU TUZDA NE KADAR İYOT VAR?

ABD’de gram başına 77µg iyotluk bir içerik sağlanması için tuza iyot eklenir. Tuzdaki iyot içeriği ülkeden ülkeye değişiklik gösterse de (resmi kurumların belirlediği standartlara bağlı olarak), önerilen günlük iyot alım miktarına (RDA) ulaşmak hedeflenir. ABD’de önerilen günlük iyot alım miktarı

150µg/gün ile 290µg/gün arasıdır (bkz. Tablo 3).

iyot-seviyesi

ABD’deki ortalama tuz alımının yaklaşık 5gr/gün olduğu tahmin ediliyor ki bu da teorik olarak 385µg iyot sağlar. Ancak çalışmalar 24 saatlik idrar testlerinde idrar iyot seviyelerinin yaklaşık beş kat daha düşük olduğunu gösterdi.

Tablo 3: İYOT İÇİN

ÖNERİLEN GÜNLÜK ALIM MİKTARI (RDA)

iyot-miktari

Önerilen günlük iyot alım miktarının, iyotun çok iyi geldiği guatr hastalığını önlemek için belirlendiğini unutmayın. Ancak bu bölümde ve kitabın genelinde örneklerle açıklandığı gibi, önerilen günlük iyot alım miktarı tiroit, endokrin ve bağışıklık sistemi fonksiyonlarının en ideal biçimde yerine getirilmesi için yeterli değildir. Ayrıca bu miktar kanserin önlenmesinde de yetersizdir.

İYOTLU TUZ İYİ BİR İYOT KAYNAĞI MIDIR?

Yukarıda bahsedildiği gibi, NHANES verilerine göre geçtiğimiz 40 yılda iyot seviyelerinde %50’lik bir düşüş gerçekleşti. 1920’li yıllarda guatr ile mücadeleye yardımcı olması için tuza iyot eklendi. O zamandan beri hala pek çok marka tuza iyot ekleniyor.

Tıp fakültesinde bana tuzda vücudun iyot ihtiyacını karşılayacak kadar iyot bulunduğu öğretilmişti. Aslında bunun 80 yıldır her tıp fakültesinde öğretildiğini düşünüyorum. Ancak bu iddiayı destekleyecek herhangi bir çalışma yok ve NHANES verileri geçtiğimiz 40 yılda iyot seviyelerinde %50’lik bir düşüşe yol açan bir şeyin gerçekleştiğini açıkça gösteriyor.

İyotlu tuz vücut için en iyi iyot kaynağı mıdır?

Araştırmalar iyotlu tuzun vücut için kolay elde edilebilir bir iyot kaynağı olduğu görüşünü desteklenmedi.

1969 yılında araştırmacılar ekmekteki iyotun biyoyararlanımına karşılık tuzdaki iyotun biyoyararlanımına baktılar. Tuzda ölçülen bir miktarda iyot alanlar ve ekmekte ölçülen bir miktarda iyot alanlar olmak üzere iki grup üzerinde çalışma gerçekleştirildi. Her iki denek grubun da yaklaşık 750µg iyot aldığı tahmin edilmişti. 750µg iyot alınarak 17.2μg/L değerinde serum iyot seviyelerine sahip olmaları beklenirdi. Fakat Şekil 3’te görüldüğü gibi, iyotlu tuz tüketen grupta sadece 17μg/L değerinde bir serum seviyesi mevcut iken, ekmek tüketen grupta bu değer 18.7μg/L idi. Bu bilgiler, iyotlu tuzdaki iyotun biyolojik olarak kullanılabilirliğinin sadece %10 olduğunu düşündürecektir.

iyot-miktari

İyot öncelikli olarak rafine tuza eklenir. Rafine tuz, tüm mineralleri giderilen ve kendisine beyaz rengini veren zehirli kimyasallara maruz kalmış olan cansız ve devitalize bir üründür. Rafine tuz, yenmesi halinde pek çok sağlık problemine yol açan kaçınılması gereken bir tuzdur. Tercih edilmesi gereken tuz, rafine edilmemiş tuzdur. Rafine edilmemiş tuzun sağlığa olan faydaları hakkında daha fazla bilgi için okuyucuya Salt: Your Way To Health (Tuz: Sağlığa Giden Yol) adlı kitabı öneririm.

NİÇİN İNSANLARDA İYOT EKSİKLİĞİ MEVCUT?

Tuz iyotlama işlemi gerçekleştiği için, iyot eksikliği rahatsızlıklarının tarihe karışacağı varsayılmıştı. Tuzdaki yetersiz iyot içeriğinden ve toplumun tuz tüketimindeki azalmadan ötürü böyle bir şey söz konusu değil. Günümüzde hala iyot eksikliği olmasının başka nedenleri de var.

Yıllardır yetersiz zirai teknikler iyot eksikliğine ve bunun yanı sıra topraktaki diğer minerallerin eksik olmasına yol açtı. İyot eksikliği olan toprakta yetiştirilen mahsullerde iyot eksikliği olacaktır. Ayrıca tuzun yüksek kan basıncına neden olan kurusu, pek çok bireyi besinlerinde tuz kullanmamaya razı etti. Pek çok zaman kişinin beslenme yoluyla temin edeceği iyot sadece iyotlu tuzda bulunan iyottur. Düşük tuzlu bir diyet doğal olarak iyot eksikliğine yol açabilir.

Pek çok tıbbi uygulamada kullanılan radyoaktif iyot, bir iyot eksikliği problemini daha da kötüleştirecektir. Ayrıca vücutta iyot bağlanmasını engelleyen pek çok kimyasala  maruz kalmak da problemi kötüleştirecektir.

Belli diyetler ve yaşam tarzları da kişide iyot eksikliği gelişmesine zemin hazırlayabilir. Bu tür diyetlerin bazı örnekleri bir sonraki sayfada yer alan Şekil 4’te listelenmiştir. Gıda yoluyla yeterince iyot alınmaması, tiroit problemleri, kanser, zeka gerilemesi, kretenizm vb. pek çok ciddi probleme neden olabilir.

Son zamanlarda iyot durumundaki en önemli değişiklik, gıda endüstrisinin değişmesi ile birlikte meydana geldi. Ekmek ve pastacılık ürünleri imalatçılarına yardımcı olmak amacıyla, 1960’lı yıllarda iyot bir hamur şartlandırıcı madde olarak unlu mamuller endüstrisine dahil edildi.

diyet

Şekil 4: İyot Eksikliğine Yol Açabilen Diyetler

  • Okyanus balığı veya deniz sebzeleri içermeyen diyetler
  • Düşük sodyumlu diyetler de dahil olmak üzere, yetersiz iyotlu tuz içeren diyetler
  • Bromür içeren unlu mamuller bakımından zengin diyetler
  • Vegan ve vejetaryen diyetleri

Bir dilim ekmek önerilen günlük alım miktarı (RDA) olan 150µg’lık içeriğe sahip olduğundan, unlu mamullere yapılan bu tek katkı ile Amerikan toplumunun iyot alımı önemli ölçüde arttı.13 Amerikan Ulusal Sağlık Enstitüsünün (NIH) unlu mamullerde iyot kullanımının güvenliğini sorgulayan makaleleri yayınlandı. Bazı araştırmacılar, unlu mamullerdeki bu iyot seviyesinin tiroit bezinde işlevi bozukluğuna neden olacağını düşündüler.

On yıl sonra, brom unlu mamuller endüstrisinde iyotun yerini aldı. Brom bir halojenürdür (iyodür, florür ve klorür gibi). Tüm halojenürler, vücutta emilim ve reseptöre bağlanma için birbirleri ile rekabet ederler. Brom, tiroitte ve iyot vücudun neresinde yoğunlaşacaksa orada iyot kullanımını engeller.

Brom, vücutta iyot bağlanması ile olan etkileşimiyle bilinen bir guatrojendir (vücutta guatr oluşumunu destekler). Brom, vücudumuzda herhangi bir tedavi edici kullanımı olmayan toksik bir maddedir. Brom ayrıca memede iyot reseptörlerine de bağlanabilir ve bilinen bir meme karsinojenidir.

Diğer taraftan, iyot anti-kanserojen özelliklere sahiptir.

Şu an iyot eksikliği rahatsızlıklarının çok daha yaygın olmasının iki önemli sebebi var.

1. Unlu mamul imalatında iyot yerine brom kullanılması, iyot kullanımını azalttı.

2. Brom etkin biçimde reseptörlere bağlanmaya ve iyotun kendi reseptörlerine bağlanmasını engellemeye başladı.

İyotun yerini bromun almasının sonucu, kötü olan bir durumu daha da kötüleştirdi. İyot eksikliği ivme kazandı ve şu an bromür seviyelerinden ötürü, iyot rekabetçi bir şekilde kendi reseptörlerine bağlanmaktan alıkonuluyor. Tıbbi sonuçlar, otoimmün tiroit rahatsızlıkları da (Hashimoto hastalığı ve Graves hastalığı) dahil olmak üzere artan tiroit rahatsızlıklarını kapsıyor. Ayrıca meme, yumurtalık, rahim ve prostat kanserleri dahil diğer kanser türlerindeki artış da bu olgu ile ilgili olabilir.

PERKLORAT

Perklorat, doğada bulunan ve insan tarafından da üretilen bir maddedir. Perklorat roket yakıtı ve pek çok endüstriyel kullanım için üretilir. Perklorat bir klor ve dört oksijen atomu içerir. Klor halojenür ailesinin (iyot, brom ve klor) bir parçasıdır. Aşırı yüksek perklorat seviyeleri vücutta iyotu giderebilir ve hücre içlerine iyot iletilmesi işlemine zarar verebilir. Su kaynaklarımızdaki perklorat kirliliği, yaygın ve artış gösteren bir problemdir. Geçtiğimiz 30 yılda iyot seviyelerinde görülen düşüşün bir başka nedeni de, perklorata maruz kalmadaki artıştır. 11. Bölümde perklorata maruz kalmanın detayları ve sonuçları çok daha detaylı olarak gözden geçiriliyor.

İYOT SEVİYELERİ NASIL ÖLÇÜLÜR?

Genel olarak kabul gören iyot testi yöntemi, idrardaki iyot miktarının ölçülmesidir. Ancak bu tüm vücudun iyot durumunun tespiti için güvenilir bir yöntem değildir.

10 yıldan uzun bir zaman önce, Dr. Abraham ve beraberindeki araştırmacılar tarafından bir iyot-yüklemesi testi geliştirildi. Bu test, 50 mg’lık bir iyot tableti alındıktan sonra 24 saat boyunca atılan iyot miktarı ölçülerek tüm vücudun iyot durumunun tespit edilebileceği konseptine dayanır. İyot eksikliği olmayan bir bireyde yenerek alınan iyotun %95’inden fazlası idrar içine atıldığından, idrar yoluyla atılan iyotun takip edilmesi vücudun iyot kullanımı hakkında faydalı bilgiler sağlayabilir. İyot yüklemesi testi, basit bir öncül unsura dayanır. Vücut yeterlilik durumuna kıyasla yetersizlik durumunda üzerinde daha fazla iyot tutacaktır. Diğer bir deyişle, vücutta iyot eksikliği varsa vücudun daha fazla iyot tutmasını beklersiniz. Bunun tam tersine, vücudun iyot seviyeleri yeterliyse vücudun daha az iyot tutmasını beklersiniz. 24 saatlik iyot yüklemesi testi ile olan da tam olarak budur. Bu tüm vücudun iyot seviyelerinin fonksiyonel testidir. Ben kendi deneyimlerimde, iyot yüklemesi testinin vücudun iyot durumu hakkında faydalı bilgiler sağladığını gördüm.

İyot vücut genelinde iyot reseptörlerine bağlanır. Vücudun iyot için olan reseptörleri iyota doymuş ise, yeme yoluyla alınan iyotun vücuttan atılım yüzdesi daha yüksek olacaktır. Diğer taraftan, bir iyot eksikliği olması halinde de yeme yoluyla alınan iyotun vücutta tutulma yüzdesi daha yüksek olacaktır.

İyot yüklemesi testi, 50mg’lık bir iyot/iyodür kombinasyonu alındıktan sonra gerçekleştirilir. İyot alındıktan sonra 24 saat boyunca idrar toplanır. Bir iyot yeterliliği durumunda, 50mg’lık iyot/iyodür karışımının yaklaşık %90’ı (yani 45mg’ı) atılırken %10’u (yani 5mg’ı) vücutta tutulacaktır. %90’ın altındaki atılım seviyeleri, bir iyot eksikliği durumuna işaret edecektir.

Yorum bırak